درسنامه آموزشی تفکر و سواد رسانهای کلاس دهم
درس 22: اخلاق رسانهای
وقتی از اخلاق رسانهای سخن به میان میآید، ابتدا این معنا به ذهن خطور میکند که روی سخن با صاحبان رسانههای جمعی است؛ امّا امروزه با پیدایش فنّاوریها و فرصتهای جدید ارتباطی از جمله رسانههای تعاملی، اخلاق رسانهای وارد مرحلۀ تازهای از حیات خود شده است. مخاطبان سابق اکنون خود تولیدکننده و نشردهندۀ پیام و مانند صاحبان رسانههای جمعی در حوزههای وسیعتری با موضوع رعایت اخلاق رسانهای روبهرو هستند.
اخلاق رسانهای، امری درونی و با ارزشها مرتبط است؛ بدین مفهوم درونی است که مجموعۀ قواعد و اصول اخلاق باید توسط فرستندۀ پیام رسانهای رعایت شود. منشأ ارزشها خانواده، دوستان و همسالان، دین، آموزش و پرورش، و رسانهها هستند.
گفتوگوی کلاسی (صفحه 167 کتاب درسی)
- ابتدا بهطور فردی مشخّص کنید که رعایت هر یک از گزارههای اخلاقی بر عهدۀ کدام گروه نام برده در جدول ذیل است؟ شما میتوانید یک گروه یا هر دو گروه را علامت بزنید.
- سپس در کلاس برداشت خود را از هر گزاره و مصداق آن با دیگران در میان بگذارید.
- آیا تفاوتی بین دیدگاهها وجود دارد؟ در صورت پاسخ مثبت این تفاوت ناشی از چیست؟
| ردیف | گزارههای اخلاقی | رسانههای جمعی | شما |
|---|---|---|---|
| 1 |
دارا بودن احساس مسئولیت اجتماعی و رعایت مصالح عموم |
|
|
|
2 |
توجّه به حقّ مردم در دستیابی به اطّلاعات سازنده و مفید |
|
|
|
3 |
رعایت جنبههای ادب و احترام در تولید پیام |
|
|
|
4 |
حق مداری و شجاعت در نقل واقعیتها |
|
|
|
5 |
خودداری از تحریف پیام (با هدف تغییر محتوا و ماهیت آن) به خصوص در خبر |
|
|
|
6 |
توجّه به اعتبار منبع فرستندهٔ پیام |
|
|
|
7 |
خودداری از مکر و خدعه در تولید پیام |
|
|
|
8 |
حفظ حریم خصوصی فرد و حرمت جامعه |
|
|
|
9 |
انتقاد بیطرفانه از تولیدات رسانهای با روش اخلاقی |
|
|
|
10 |
پرهیز از هرگونه عمل خارج از چارچوب ارزشهای دینی و انسانی |
|
|
|
11 |
ترغیب به خیر و خوبی و بازداری از شر و بدی |
|
|
|
12 |
توجّه به آثار و پیامد تولید و انتشار پیام |
|
|
|
13 |
پرهیز از شایعهسازی و شایعه پراکنی |
|
|
|
14 |
عدم پیروی از حدس و گمان، اخبار مشکوک و نقل قولهای غیرمستدل |
|
|
| 15 | پرهیز از بازنشر پیام بدون بررسی صحت و اعتبار آن |
با بررسی پاسخهای خود ملاحظه میکنید که رعایت ارزشهای اخلاقی هم برای رسانههای جمعی و هم برای افراد ضرورت دارد.
به اعتقاد بیشتر صاحبنظران حوزۀ رسانه، اخلاق رسانهای اگر چه تابع اصول و قواعدی کلی و جهان شمول است، به سبب ریشه داشتن آن در مجموعه ارزشهای درون جامعه، میتواند از جامعه و فرهنگی به جامعه و فرهنگ دیگر متفاوت و متغیّر باشد. از این رو تدوین اصول کلی اخلاق رسانهای در هر فرهنگ و جامعه، تعاریف و محدودههای خاص خود را دارد.
فعالیت گروهی (صفحه 168 کتاب درسی)
آیا میتوانید مصداق برخی از بی اخلاقیها را در فضای رسانهای نام ببرید؟
- تهمت
- سرگرمیهای بیهوده
- غیبت
- نگاه حرام
- دروغ و …
- توهین
آیا میتوانید برای امر به معروف و نهی از منکر در فضای رسانهای چند مثال بزنید؟
برای معاشرت در فضای مجازی کدام آداب و قوانین اخلاقی و اجتماعی را باید رعایت کرد؟
امام علی علیه السّلام در باب مسئولیت افراد در برابر کلام خویش میفرماید :«تا زمانی که گفتاری را بر زبان نراندهای آن کلام و گفتار در اختیار تو است؛ ولی زمانی که آن را اظهار کردی از آن پس ضامن عواقب و پیامدهای آن خواهی بود» (نهج البلاغه، حدیث 373)
اگر در فضای مجازی با یکی از مصادیق محتوای مجرمانه مواجه شدید که به نحوی موجب تهدید شما میشود، مطابق راهنمای تصویری زیر، جرم را به پلیس فتا گزارش کنید.
فعالیت در خانه (صفحه 172 کتاب درسی)
اکنون که در زمینۀ سواد رسانهای توانایی مقدّماتی کسب کردهاید و امکان ارتقا از این مرحله به مراحل بالاتر را هم دارید، فراموش نکنید که در برابر دیگران مسئولاید؛ به ویژه افرادی که در این زمینه مهارت خاصی را کسب نکردهاند.
برنامههایی را که بهتر است اعضای خانواده عزیزتان هم مهارت استفاده از آنها را بیاموزند، فهرست کنید و زمانهایی را به آموزش این برنامهها اختصاص دهید.
لطیفههای رسانهای:
زندگیم خوب بود ...
درسم خوب بود ...
کارم رو برنامه بود ...
تو مهمونیها تو جمع بودم ...
خوابم به موقع بود ...
تا اینکه یه از خدا بیخبری اومد گفت:
واقعاً گوشیت اینترنت نداره!؟!؟
اگر دیدی جوانی بر درختی تکیه کرده
بدان وای فای مفتی پیدا کرده!
این لطیفهها به کدام نکات رژیم مصرف اشاره دارد؟